Vraag
Wim van Zonneveld 6 maanden geleden

VERLICHTING KOEIEN STALLEN

Er is al veel bekend over verlichting in o.a. koeienstallen. Dit v.w.b. tot aantal branduren kunstlicht, lichtniveau, kleurtemperatuur en CRI. 
Maar is er iemand die informatie heeft over de ooggevoeligheid van koeien? In hoeverre zijn deze gevoelig voor flickering? Bij kippen weten we dit. 
Ik vraag dit omdat sommige multi led drivers een behoorlijke flickering hebben t.o.v. vaste stroom/spanning gestuurde led drivers. En wellicht om genoemde reden niet toe te passen in stallen vanwege "dier-welzijn". 
Alvast bedankt. 

3 antwoorden
Ronald Gronsveld
6 maanden geleden

Beste Wim,

Koeien hebben geen 4e zintuig zoals kippen op het gebied van gevoeligheid voor frequentie flickering. Wel hebben koeien een hogere "gevoeligheid" voor rood licht (net als de mens overigens). Ze kunnen minder contrast zien bij dit licht. Vandaar dat in de huidige tijd koeienstallen vaker worden belicht met een 4000 of 5000K lichtsysteem. Overigens is het gebruik van slechte elektronica componenten niet alleen voor de dieren gevaarlijk. De door jou genoemde frequentie flikkering kan ook zorgen voor directe hoofdpijn en mogelijk zelfs het stimuleren van b.v. epileptische aanvallen bij ons mensen.

Hopelijk is hiermee je vraag beantwoord. Mocht je meer willen weten horen we het graag.

p.s. als je overigens meer wilt weten hoe je een koeienstal kunt verlichten met zo min mogelijk hinder voor de omgeving bestaat er een technisch document van de LTO over het verlichten van stallen rekening houdend met de omgeving

Rob van Heur
6 maanden geleden

Dag Wim,

Ronald geeft al een stuk van de oplossing. Met de keuze van goed materiaal kun je flicker (Pst, SVM) al een heel eind voorkomen. Dat begint bij een goede driver in het armatuur. Als er dimming wordt toegepast, kies dan voor ampliture modulatie. 

De nieuwe Ecodesign 2019/2020 gaat overigens ook al een beetje helpen, die stelt ook eisen aan zowel Pst als SVM. Bij twijfel zijn beide parameters overigens prima te meten. 

Groeten Rob

Wim van Zonneveld
5 maanden geleden

ieder dank voor zijn/haar antwoord. via ILVO Living Lab Veehouderij heb ik een wetenschappelijk onderbouw antwoord gekregen. helaas kan ik deze hier niet uploaden, maar kan op verzoek worden gemaild. het heeft vooral te maken met de CFF (critical fusion frequency). een dier met een hogere cff kan ook bij hogere frequenties lichtflikkering waarnemen. 
Conclusie van het rapport: 
De gevoeligheid van runderen voor lichtflikkering werd tot heden niet onderzocht. Er kunnen dus geen uitspraken met zekerheid over gedaan worden. Veronderstelde analogie met de mens en andere zoogdieren doet vermoeden dat runderen hooguit iets gevoeliger zijn voor lichtflikkering dan de mens. Daarnaast hebben veel moderne lampen een frequentie die een stuk hoger ligt dan de waarnemingsdrempel die voor runderen verondersteld kan worden. Goede voorschakelapparaten zorgen er bovendien voor dat de potentiële lichtflikkering gereduceerd wordt door het stabiliseren van de stroomtoevoer. Op basis van de huidige kennis kan dus aangenomen worden dat de courante stalverlichting, van goede kwaliteit, geen negatief effect heeft op de gezondheid of het welzijn van runderen in de stal.

Bronnen
1 Alles wat je moet weten over lichtflikkering. HATO Agricultural Lighting. 24 februari 2020
2 A study on the flicker of commercial lamps. Spiros Kitsinelis, Georges Zissis, Lydie Arexis-Boisson. Light & Engineering, Znack Publishing House, 2012, 20 (3), pp.25-33. ffhal02867344
3 A Long Overdue End to Flicker: The 2020 EU Lighting Efficiency Regulations. Michael Weinold. Cambridge Journal of Science & Policy, Vol 1 (2020), Issue 1
4 Potential Biological and Ecological Effects of Flickering Artificial Light. Richard Inger, Jonathan Bennie, Thomas W. Davies, Kevin J. Gaston. PLoS ONE 9(5): e98631. doi:10.1371/journal.pone.0098631
5 VERORDENING (EU) 2019/2020 VAN DE COMMISSIE. Publicatieblad van de Europese Unie. 1 oktober 2019

Deelnemers